Кога фирмата остварува добивка според сметководствените книги, тоа не значи автоматски дека истата сума е и основа за данок на добивка. Токму тука се поставува прашањето: што е даночен биланс? Тој е документ преку кој сметководствениот резултат се усогласува со даночните правила, за правилно да се утврди даночната основа и обврската за данок.
За сопственикот или менаџерот, даночниот биланс не е само годишна формалност. Тој покажува дали расходите се правилно документирани, дали одредени трошоци се даночно признати и дали фирмата презела непотребен даночен ризик. Навремено и точно составен даночен биланс е важен дел од уредено финансиско работење.
Што е даночен биланс?
Даночниот биланс е пресметка со која добивката или загубата прикажана во сметководствените евиденции се коригира согласно прописите за данок на добивка. Во Северна Македонија, кај обврзниците на данок на добивка, најчесто се користи образецот ДБ – Даночен биланс за оданочување на непризнаени расходи.
Со него се утврдува дали постојат расходи кои се евидентирани во билансот на успех, но не се признаваат целосно или воопшто при утврдување на даночната основа. Ако такви расходи постојат, тие ја зголемуваат даночната основа. Од друга страна, одредени даночни олеснувања, кредити или други законски дозволени намалувања може да влијаат врз конечната даночна обврска.
Наједноставно кажано, финансиските извештаи одговараат на прашањето како работела фирмата во деловна смисла. Даночниот биланс одговара на прашањето кој дел од тој резултат се оданочува според даночните прописи.
Сметководствена добивка не е секогаш даночна добивка
Разликата меѓу сметководствената и даночната добивка често создава недоразбирања, особено кај новооснованите компании. Сметководството ги евидентира приходите и расходите врз основа на деловните настани, фактурите, договорите и применетите сметководствени правила. Даночниот третман, пак, е определен со посебни законски правила.
На пример, фирмата може да има трошок за репрезентација, службено возило, подарок за деловен партнер или расход за кој недостига соодветна документација. Трошокот може да биде реално направен и правилно евидентиран во сметководството, но даночно да не биде признат во целост. Во таков случај, тој се вклучува како корекција во даночниот биланс.
Тоа не значи дека секој расход кој има посебен даночен третман е погрешен или недозволен. Прашањето е дали е оправдан, поврзан со дејноста и поткрепен со точни документи. Разликата е суштинска: даночниот биланс не служи за „поправање“ на сметководството, туку за правилно даночно усогласување.
Кои расходи најчесто бараат даночно усогласување?
Секој бизнис има различна структура на трошоци, па затоа и даночниот биланс не треба да се составува механички. Кај трговска фирма вниманието често е на залихите, попустите и документацијата за набавки. Кај услужна компанија почести се прашањата околу надворешни соработници, патни трошоци и репрезентација. Производствените компании, покрај тоа, треба внимателно да ги следат амортизацијата, средствата за работа и трошоците поврзани со производството.
Во практиката, посебна проверка најчесто бараат следните категории:
- расходи за кои нема валидна фактура, договор, налог или друга соодветна документација;
- трошоци што не се директно поврзани со вршењето на дејноста на фирмата;
- репрезентација, подароци, донации и слични издатоци со посебен даночен третман;
- амортизација, расходи за возила и други трошоци кај кои даночното признавање зависи од конкретните околности.
Не постои правило дека одреден трошок секогаш е непризнаен. Даночниот третман зависи од видот на трошокот, деловната оправданост, документацијата и важечките прописи за конкретниот период. Затоа, истата ставка може да има различен третман кај две фирми ако фактите и доказите не се исти.
Како се составува даночен биланс во пракса?
Подготовката започнува со затворени и усогласени сметководствени евиденции. Пред да се прават даночни корекции, треба да бидат проверени приходите, расходите, салдата со купувачи и добавувачи, банкарските изводи, благајната, залихите и основните средства. Даночен биланс изработен врз неусогласено книговодство носи ризик од неточна даночна пријава.
Потоа се анализираат расходните конта и придружната документација. Не е доволно трошокот само да е прокнижен. Треба да постои одговор на неколку практични прашања: за што е направен трошокот, кој го одобрил, дали е во интерес на фирмата и дали документите го потврдуваат тоа.
По утврдувањето на ставките што бараат корекција, се пресметува даночната основа. Врз основа на неа се утврдува данокот на добивка, земајќи ги предвид применливите законски одредби и евентуалните даночни олеснувања. Даночниот биланс се доставува во рамки на годишната даночна обврска, заедно со соодветната даночна пријава и во роковите пропишани за конкретниот даночен период.
Зошто документацијата е пресудна?
Добрата документација е една од најсилните заштити при даночна контрола. Фактурата сама по себе понекогаш не е доволна, особено кога станува збор за услуги, репрезентација, патни трошоци или набавки со поголема вредност. Договор, понуда, работен налог, извештај за извршена услуга, одлука од управител или доказ за деловна намена може да бидат значајни за да се потврди оправданоста на расходот.
На пример, ако фирмата плати консултантска услуга, потребно е да биде јасно кој ја извршил услугата, што е договорено и што е испорачано. Ако постои само фактура со општ опис, а нема договор или доказ за извршена работа, даночниот ризик е поголем. Истото важи и за расходи што имаат личен елемент, како трошоци поврзани со возила, патувања или користење средства на фирмата.
Најдобрата пракса е документацијата да не се собира во последен момент пред изработка на годишниот даночен биланс. Таа треба да се уредува во текот на целата година, додека деловниот настан е свеж и лесно може да се објасни.
Најчести грешки што ја зголемуваат даночната изложеност
Една од најчестите грешки е претпоставката дека секој книжен расход автоматски се признава за даночни цели. Друга е мешањето на лични и деловни трошоци, што е особено чувствително кај мали фирми каде сопственикот активно управува со секојдневните плаќања.
Проблем создава и доцното доставување документи до сметководството. Кога фактури, договори или налози се доставуваат по затворање на периодот, се зголемува можноста за погрешна евиденција, пропуштена корекција или непотполна даночна документација. Не е добро решение ни копирање на даночниот третман од претходната година без проверка, бидејќи се менуваат фактите, прописите и начинот на работење на фирмата.
За менаџментот, најкорисен пристап е редовна комуникација со сметководствениот и даночниот советник. Кога се планира поголема набавка, договор со надворешен соработник, исплата на надоместок или необичен трошок, даночниот третман треба да се провери пред плаќањето, а не откако ќе се појави проблем во годишната пресметка.
Даночниот биланс како алатка за подобро управување
Добро подготвениот даночен биланс има вредност и надвор од законската обврска. Тој може да открие каде фирмата има слаби контролни точки: недоволна документација, нејасни правила за трошоци, ненавремено книжење или расходи што не носат јасна деловна корист.
За новите бизниси, правилното поставување на процесите уште во првата година може да спречи скапи корекции подоцна. За фирмите што веќе работат подолго, годишната анализа е добра можност да се подобри внатрешната дисциплина и да се добие појасна слика за реалната даночна позиција.
Точниот даночен биланс не се постигнува со брза проверка во последните денови од рокот. Тој е резултат на уредно книговодство, навремени документи и професионална проценка на секоја значајна деловна одлука. Кога овие основи се поставени правилно, фирмата има повеќе сигурност да се фокусира на работата и растот, а помалку причина за грижа при даночни проверки.