Кога две поврзани компании меѓусебно продаваат стока, позајмуваат средства или наплатуваат услуги, цената не е само комерцијална одлука. Таа директно влијае врз даночната основа, прикажаната добивка и ризикот при даночна контрола. Затоа трансферни цени треба да се утврдуваат со јасна деловна логика, соодветни споредби и документација што може да се објасни и поткрепи.
За сопствениците и управителите, оваа тема често се појавува предоцна – кога се подготвува годишната даночна пријава, кога ревизорот бара дополнителни податоци или кога даночниот орган поставува прашања. Подобриот пристап е цените и договорите меѓу поврзани лица да се постават правилно уште при започнување на трансакцијата.
Што се трансферни цени?
Трансферна цена е цената што се применува во трансакција меѓу поврзани лица. Поврзаност може да постои преку сопственост, управување, контрола или значително влијание врз деловните одлуки. Не станува збор само за две компании со ист сопственик. Во одредени околности, релевантни можат да бидат и односи меѓу компанија и физичко лице, компании во иста групација или субјекти со заедничко управување.
Трансферните цени се применуваат кај многу почести трансакции отколку што претприемачите очекуваат: продажба и набавка на производи, закуп на деловен простор, менаџерски и административни услуги, позајмици, камати, лиценци, користење опрема и пренос на нематеријални права.
Клучниот принцип е едноставен: условите меѓу поврзаните лица треба да бидат споредливи со условите што би биле договорени меѓу независни страни. Ова е принципот на „дофат на рака“. Тој не значи дека секоја цена мора да биде идентична со цена на пазарот, туку дека треба да постои разумно, деловно и проверливо образложение за применетата цена.
Зошто даночниот ризик не е само прашање на фактура
Ниската или високата цена меѓу поврзани друштва може да ја префрли добивката од еден субјект во друг. Токму затоа даночните органи ги разгледуваат ваквите односи со посебно внимание. Ако се утврди дека цената, каматата или надоместокот отстапува од пазарните услови без соодветно оправдување, може да следи корекција на даночната основа, дополнителен данок, камата и прекршочни последици.
Најчеста грешка е уверувањето дека трансакцијата е без ризик затоа што сите компании се во сопственост на исто лице. Од аспект на групата, можеби нема разлика каде е прикажан приходот или расходот. Од аспект на секое друштво одделно, сепак, постои обврска резултатите да бидат реално прикажани и даночно оправдани.
Ризикот не зависи само од износот. И помала трансакција може да отвори прашања ако е невообичаена, ако нема договор, ако услугата не е докажлива или ако каматата е поставена произволно. Од друга страна, голем обем на редовна трговија меѓу поврзани компании бара посистематска анализа, бидејќи евентуална корекција може значително да влијае врз финансискиот резултат.
Кои трансакции бараат најголемо внимание?
Продажбата на стока меѓу поврзани лица обично е најлесна за споредување, но само ако постојат слични продажби кон независни купувачи. Треба да се земат предвид количината, роковите на плаќање, валутата, гаранциите, транспортот, сезоналноста и пазарот на кој се продава. Иста стока не значи автоматски иста оправдана цена.
Кај услугите, прашањето е посложено. Компанијата што прима менаџерска, ИТ, маркетинг, правна или административна услуга треба да може да покаже дека услугата навистина е извршена и дека носи деловна корист. Само издадена фактура со општ опис како „консултантски услуги“ ретко е доволна основа. Корисни докази се договор, извештаи, работни налози, кореспонденција, пресметка на часови и јасна распределба на трошоците.
Позајмиците меѓу поврзани лица носат сопствен ризик. Потребно е да се дефинираат износот, рокот, каматната стапка, начинот на отплата, обезбедувањето и кредитниот профил на заемопримачот. Бескаматна позајмица или камата што значително отстапува од пазарните услови треба внимателно да се анализира. Понекогаш деловните околности оправдуваат специфични услови, но тие мора да бидат документирани.
Како се определуваат трансферни цени во практика?
Правилниот метод зависи од видот на трансакцијата и од достапните податоци. Не постои една формула што одговара за секоја компанија. Практичната цел е да се избере метод што најверодостојно ја покажува пазарната вредност во конкретните околности.
Најчесто се користат пет пристапи:
- метод на споредлива неконтролирана цена, кога постои споредлива трансакција со независен купувач или добавувач;
- метод на препродажна цена, кој поаѓа од продажната цена кон независен купувач и соодветна бруто-маржа;
- метод на трошоци плус, кој на трошоците на давателот на услугата или производителот додава соодветен надомест;
- метод на нето-маржа, кога се анализира нето-профитабилноста на страната што врши поедноставни функции;
- метод на поделба на добивка, кој се применува кога двете страни значајно придонесуваат во создавањето вредност.
Изборот на метод треба да се темели на функциите, средствата и ризиците на секоја страна. Компанија што само дистрибуира стока без значителен ризик не треба да има ист профитен профил како компанија што развива производ, финансира залихи, презема гаранциски обврски и вложува во брендот. Оваа функционална анализа е основата на квалитетната документација.
Документацијата е доказ, не формалност
Добрата документација не се создава само за да се пополни законска обврска. Таа покажува зошто договорената цена е разумна и му овозможува на менаџментот навреме да забележи дали некоја трансакција создава непотребен даночен ризик.
Вообичаено, документацијата треба да ги опфати поврзаните лица, описот и вредноста на трансакциите, договорните услови, функционалната анализа, избраниот метод, споредливите податоци и заклучокот за пазарноста на цената. За услуги, особено е важно да се приложат докази за реално извршената работа. За позајмици, тоа се договорот, планот на отплата и анализата на каматата.
Документите треба да се усогласени со сметководствената евиденција, фактурите и договорите. Несовпаѓање меѓу договорена услуга, фактуриран опис и книжење е чест сигнал дека процесот не е поставен доволно прецизно. Затоа е подобро договорите да се прегледаат пред фактурирање, а не само на крајот од годината.
Практичен процес за управување со ризикот
На почетокот на секоја деловна година корисно е да се направи преглед на сите поврзани лица и планираните меѓусебни трансакции. Потоа треба да се утврди дали постојат договори, дали се дефинирани условите за плаќање и дали цените се поткрепени со реални споредби или со избран метод.
Во текот на годината, финансискиот тим треба да го следи фактичкото спроведување на договорите. Ако компанијата фактурира месечна услуга, мора да постои трага за извршената работа секој месец. Ако условите на пазарот се менуваат, како што се менуваат каматните стапки, набавните цени или обемот на продажба, потребно е да се преиспита и применетата трансферна цена.
На крајот на периодот, анализата не треба да биде само административна проверка. Таа е можност да се утврди дали распределбата на приходи, расходи и добивка соодветствува на реалните функции на компаниите. Навремена корекција пред поднесување на даночни обврски е поедноставна и посигурна од објаснување на веќе настанато отстапување при контрола.
Кога е потребна стручна поддршка?
Стручна анализа е особено корисна кога има трансакции со компании од странство, значајни позајмици, услуги со тешко мерлива корист, лиценци, различни даночни стапки или брз раст на обемот меѓу поврзани субјекти. Во такви случаи, едноставна интерна пресметка често не е доволна.
AKAUNT GRUP може да помогне во идентификација на поврзаните трансакции, подготовка на потребната сметководствена и даночна основа, преглед на договорите и воспоставување процес што одговара на реалното работење на компанијата. Барањата и обемот на документацијата зависат од важечките прописи и конкретните околности, па секој случај треба да се разгледа навремено и поединечно.
Најдобрата заштита не е сложена документација подготвена во последен момент, туку цени што имаат деловна логика од првиот ден, договори што се спроведуваат во практика и финансиска евиденција што ја потврдува секоја важна одлука.