Една погрешно внесена фактура може да значи поголема ДДВ-обврска, изгубено право на одбиток или дополнително усогласување со сметководството. Прашањето како се пресметува ДДВ обврска затоа не е само пресметка на проценти, туку редовна контрола на продажбите, набавките и документацијата што стои зад нив.
За сопственикот или менаџерот, најважно е навреме да знае дали фирмата има износ за уплата, даночен кредит за пренос или документација што треба да се дополни пред поднесување на пријавата. Точната евиденција овозможува подобро планирање на готовинскиот тек и помал ризик при даночна контрола.
Како се пресметува ДДВ обврска
Основната пресметка е едноставна:
ДДВ обврска = пресметан ДДВ од продажби – одбитен ДДВ од набавки, со евентуални корекции
Пресметаниот ДДВ, често наречен излезен ДДВ, е данокот што регистрираниот даночен обврзник го пресметува на своите купувачи при промет на добра или услуги. Одбитниот ДДВ е данокот платен или пресметан при набавка, кој може да се одбие ако се исполнети законските услови.
Ако излезниот ДДВ е поголем од одбитниот, разликата претставува обврска за уплата. Ако одбитниот ДДВ е поголем, се појавува даночен кредит. Тој, во зависност од околностите и законските услови, може да се пренесе во следен даночен период или да се побара поврат.
Важно е да се разликува нето-вредноста од вкупниот износ на фактурата. Кога цената е прикажана без ДДВ, данокот се додава на нето-вредноста. Кога износот е со вклучен ДДВ, прво се издвојува даночната основа, па потоа данокот. Мешањето на овие два пристапи е честа причина за неточни пресметки.
Едноставен пример со стапка од 18%
Компанија продава услуга со нето-вредност од 200.000 денари. При општа стапка од 18%, на фактурата се пресметуваат 36.000 денари ДДВ. Вкупниот износ за наплата е 236.000 денари.
Во истиот даночен период, компанијата има набавки за деловни цели со нето-вредност од 100.000 денари и 18.000 денари ДДВ. Ако има уредни фактури и се исполнети условите за одбиток, пресметката изгледа вака:
- излезен ДДВ од продажби: 36.000 денари;
- одбитен ДДВ од набавки: 18.000 денари;
- ДДВ обврска за уплата: 18.000 денари.
Примерот е намерно едноставен. Во реалното работење, во ист период може да има промет со различни даночни стапки, ослободен промет, аванси, увоз, корекции на фактури или промени во правото на одбиток. Тогаш пресметката мора да се направи по вид на трансакција и врз основа на комплетна документација.
Од што зависи дали ДДВ од набавка може да се одбие
Фактот дека фирмата платила ДДВ не значи автоматски дека тој износ е одбитен. Набавката треба да е поврзана со вршење на дејноста и со промет за кој постои право на одбиток. Потребна е и соодветна, веродостојна фактура со правилно прикажани податоци.
На пример, набавка на материјали за производство, стока за препродажба, деловен закуп или професионална услуга вообичаено може да создаде право на одбиток ако се користи за оданочената дејност. Но трошок со лична намена, нецелосна фактура или набавка поврзана со промет за кој нема право на одбиток може да биде спорен.
Одредени трошоци имаат посебни ограничувања, а кај фирми што вршат и оданочен и ослободен промет може да се применува делумен одбиток. Тука не е доволно механички да се внесат сите влезни фактури во евиденцијата. Потребна е проценка на нивната деловна и даночна основа.
Даночната стапка мора да одговара на прометот
Во Северна Македонија се применува општа стапка на ДДВ од 18% и повластена стапка од 5% за промети утврдени со закон. Постојат и промети ослободени од ДДВ, со или без право на одбиток, зависно од конкретниот вид промет.
Погрешната стапка не е мала административна грешка. Таа влијае на цената кон купувачот, на износот во ДДВ-пријавата и на финансискиот резултат на фирмата. Особено внимание е потребно кај трговци со повеќе групи производи, кај услуги што имаат различен даночен третман и кај договори во кои цената е договорена како конечна.
Кога договорот наведува цена „со вклучен ДДВ“, фирмата треба да пресмета колкав дел од наплатениот износ е даночна основа, а колкав е данок. Ако тоа не се утврди правилно уште при издавање на фактурата, разликата често завршува како трошок на продавачот.
Кога настанува обврската за ДДВ
ДДВ не се пресметува само кога клиентот ќе плати. Кај редовниот промет, моментот на настанување на даночната обврска најчесто е поврзан со извршениот промет или со издавањето на фактурата, согласно применливите правила. Кај авансно плаќање, деловни односи со странство, увоз или специфични договори, даночниот третман може да биде различен.
Ова е значајно за ликвидноста. Можно е фирмата да има обврска за ДДВ пред целосно да ја наплати фактурата од купувачот. Затоа продажните услови, роковите за наплата и даночната евиденција треба да се следат заедно, а не како одделни задачи.
Што треба да се провери пред ДДВ-пријавата
Пред подготовка и поднесување на ДДВ-пријавата, практично е да се усогласат најмалку следните четири области:
- сите излезни фактури, одобренија, сторна и примени аванси за даночниот период;
- сите влезни фактури и царински документи за кои се бара одбитен ДДВ;
- применетата даночна стапка и даночниот третман на секој вид промет;
- усогласеноста меѓу книговодствените евиденции, фактурите, банкарските податоци и пријавата.
Оваа проверка не треба да се прави само на денот на поднесување. Кога документацијата се доставува доцна, многу потешко се открива дали недостига фактура, дали износот е внесен двапати или дали набавката навистина има право на одбиток.
Даночен период, пријава и плаќање
ДДВ-обврзникот поднесува ДДВ-пријава за својот утврден даночен период, кој може да биде месечен или тримесечен, согласно законските критериуми и решението на Управата за јавни приходи. Пријавата се поднесува во законскиот рок, вообичаено најдоцна до 25-тиот ден по истекот на даночниот период, а обврската за плаќање се следи во истиот рок.
Навременото поднесување е важно и кога нема износ за уплата. Доколку фирмата има даночен кредит, точната и навремена пријава создава основа тој износ правилно да се евидентира и да се користи во следните периоди. Доцнењето носи непотребен ризик од камати, санкции и дополнителна административна работа.
Ситуации што бараат дополнителна проверка
Најмногу грешки се појавуваат кога фирмата има невообичаени трансакции. Увозот, набавките од странски добавувачи, услуги од нерезиденти, извозот, авансните фактури, попустите по издадена фактура и прометот со поврзани лица бараат посебно внимание. Не секоја трансакција се прикажува на ист начин во евиденцијата или во ДДВ-пријавата.
Исто така, ако фактура од претходен период пристигне подоцна, не треба автоматски да се внесува без проверка. Треба да се утврди кога настанало правото на одбиток, дали документот е формално исправен и дали е потребна корекција на веќе поднесена пријава. Одлуката зависи од фактите, а не само од датумот кога фактурата е примена во фирмата.
За компании што сакаат да се фокусираат на продажба, производство или развој на услуги, редовното сметководствено следење е практична заштита. AKAUNT GRUP им помага на бизнисите да ги следат ДДВ-обврските, да ја усогласат документацијата и навреме да реагираат кога трансакцијата бара дополнителен даночен третман.
Добрата ДДВ пресметка не почнува со пријавата, туку со правилно издадена фактура и навремено доставен документ. Кога тие процеси се поставени дисциплинирано, даночната обврска станува предвидлива деловна обврска, а не проблем што се решава во последен момент.