Како се пресметува плата во Северна Македонија

Кога вработен ќе праша зошто договорениот бруто-износ не е ист со сумата што пристигнува на неговата сметка, одговорот е во месечната пресметка. Прашањето како се пресметува плата не е само административно: од точната пресметка зависат навремената исплата, законската усогласеност, правилното евидентирање на трошоците и довербата во работниот однос.

За работодавачот, платата не е само нето-износот што му се исплаќа на вработениот. Таа опфаќа договорен бруто-износ, задолжителни придонеси, персонален данок на доход и правилно подготвена даночна пријава. Затоа пресметката треба да се прави врз основа на важечките прописи и актуелните месечни параметри.

Од што е составена пресметката на плата?

Вообичаено, во договорот за вработување се определува бруто-плата. Од неа се пресметуваат и задржуваат придонесите за задолжително социјално осигурување и персоналниот данок на доход. Остатокот е нето-плата, односно износот што вработениот го добива на трансакциска сметка.

Основната логика е едноставна:

Бруто-плата – придонеси – персонален данок на доход = нето-плата

Сепак, примената не е секогаш едноставна. Во пресметката влегуваат даночното ослободување, најниската и највисоката основица за придонеси, бројот на часови, отсуствата, прекувремената работа, додатоците и други околности што може да се разликуваат од еден до друг месец.

Бруто-плата

Бруто-платата е појдовната основа за пресметка. Таа не треба да се меша со вкупниот трошок на компанијата, особено кога постојат дополнителни обврски или исплати поврзани со работниот однос. Во пракса, најважно е уште при договарањето со кандидатот јасно да се наведе дали се разговара за бруто или нето-износ.

Кај исплата на минимална плата, работодавачот мора да го следи важечкиот законски износ за соодветниот период. Минималната плата и релевантните основици може да се менуваат, па користењето стари пресметки како образец создава непотребен ризик.

Задолжителни придонеси

Од бруто-платата се пресметуваат придонеси за пензиско и инвалидско осигурување, задолжително здравствено осигурување, осигурување во случај на невработеност и придонес за професионално заболување и повреда на работа.

Стапките се утврдени со прописите, но нивната примена зависи и од законски поставените минимални и максимални основици. Тоа значи дека кај дел од платите не е доволно само да се примени процент на договорениот износ. Потребно е да се провери дали основицата е во рамките што важат за конкретниот месец.

Придонесите ја намалуваат основата за пресметка на персоналниот данок. Тие истовремено се клучни за правата на вработениот од пензиско, здравствено и социјално осигурување, поради што точноста на пријавените податоци е особено важна.

Персонален данок на доход

По одбивањето на придонесите, се утврдува даночната основа. Од неа се одзема месечното даночно ослободување, доколку вработениот ги исполнува условите за негово користење, а потоа на преостанатиот износ се применува стапката на персонален данок на доход што важи во моментот на исплатата.

Месечното даночно ослободување не е фиксна вредност што треба да се памети со години. Тоа може да биде изменето со прописите. Затоа добра пресметка не се заснова на табела преземена од претходна година, туку на проверени тековни параметри.

Како се пресметува плата во практиката?

За да биде пресметката правилна, прво се утврдуваат сите податоци за месецот: договорената бруто-плата, фондот на работни часови, реално одработените часови, платеното отсуство, боледувањето, годишниот одмор, празниците и евентуалната прекувремена работа.

Потоа се внесуваат додатоците што му следуваат на вработениот според закон, колективен договор, правилник или индивидуален договор. На пример, работа ноќе, работа во ден на неделен одмор, работа на празник или прекувремена работа може да носат различен додаток. Не секој додаток се третира исто, па основата и начинот на пресметка треба да се проверуваат според конкретниот случај.

Следниот чекор е пресметка на придонесите од соодветната основица. По нивното одбивање, се утврдува даночната основа, се применува даночното ослободување и се пресметува персоналниот данок. Со одбивање на овие износи од бруто-платата се добива нето-платата за исплата.

Поедноставен пример

Да претпоставиме дека е договорена бруто-плата од 50.000 денари и вработениот работел цел месец, без додатоци или отсуства. Прво се пресметуваат придонесите според важечките стапки. Добиениот износ се одбива од бруто-платата. Од преостанатата даночна основа се одбива важечкото месечно даночно ослободување, а на остатокот се пресметува персонален данок.

Конечниот нето-износ ќе зависи од параметрите што важат тој месец. Токму затоа не е одговорно да се ветува точна нето-плата само врз основа на бруто-износ, без да се проверат актуелните даночни вредности и статусот на вработениот.

Обратната пресметка – кога е договорена нето-плата, а треба да се утврди бруто-износот – е посложена. Таа бара правилно пресметување наназад, земајќи ги предвид придонесите, даночното ослободување и сите законски ограничувања. Кај нови вработувања ова е честа причина за разлика меѓу очекуваниот и реалниот трошок за компанијата.

Ситуации што ја менуваат месечната плата

Редовната плата ретко е идентична во секој месец. Боледувањето, неплатеното отсуство, промена на работното време, почеток или престанок на работен однос во текот на месецот и промена на бруто-платата влијаат врз конечната пресметка.

Посебно внимание бараат надоместоците за боледување. Нивната висина и товарењето може да зависат од причината и времетраењето на отсуството. Исто така, исплатата на бонус, регрес, награда или друг надомест не треба автоматски да се третира како редовна плата. За секој вид исплата треба да се утврди даночниот и сметководствениот третман.

Кај вработен што започнува работа среде месец, бруто-платата најчесто се пресметува пропорционално на одработеното време. Но и тука се проверуваат календарот на работни денови, договореното работно време и евентуалните отсуства. Мал пропуст во часовите може да создаде неточност во платата и во пријавените обврски.

Пријава, исплата и документација

Точната пресметка не завршува со утврдување на нето-износот. Работодавачот треба навреме да ја подготви и достави електронската пресметка и пријава преку системот на Управата за јавни приходи, согласно важечката постапка. Исплатата треба да биде усогласена со пријавените податоци и со законскиот рок.

На вработениот треба да му се обезбеди пресметка на плата од која јасно се гледаат бруто-платата, придонесите, данокот, евентуалните додатоци и нето-износот. Овој документ е важен и за вработениот и за работодавачот, бидејќи обезбедува проверливост на пресметката.

За компанијата, документацијата е дел од сметководствената евиденција. Платните листи, налозите за исплата, евиденцијата за работно време, решенијата за отсуства и договорите за вработување треба да бидат усогласени. Ако еден документ не се совпаѓа со другите, проблемот може да се појави при даночна контрола, инспекциски надзор или интерна проверка.

Најчести грешки при пресметка на плата

Најчеста грешка е договорената нето-плата да се третира како бруто-плата, или обратно. Веднаш потоа следуваат користење неажурирани стапки и ослободувања, погрешно евидентирани часови и неправилно пресметани додатоци за работа во посебни услови.

Ризик постои и кога пресметката се прави рачно, без контролна проверка. Софтверот може да ја забрза работата, но не ја заменува стручната проверка на внесените податоци и законскиот третман. Особено кај фирми со повеќе вработени, различни работни распореди или чести промени, постапката треба да биде стандардизирана.

Навремена и точна пресметка на плата е практична заштита за бизнисот и јасен знак на коректен однос кон вработените. Кога имате дилема околу бруто-нето пресметка, додатоци, боледување или даночна пријава, стручната проверка пред исплатата чини помалку од исправка по направена грешка.