Кој поднесува пријава за вистински сопственик?

Кога се основа друштво, се менува сопственичката структура или се назначува нов управител, често се поставува истото прашање: кој поднесува пријава за вистински сопственик? Одговорот има директно значење за законската усогласеност на компанијата. Неточните, нецелосни или ненавремено пријавени податоци можат да создадат административен ризик и да го отежнат работењето со банки, деловни партнери и институции.

Пријавувањето во Регистарот на вистински сопственици не е само формалност. Тоа е обврска со која се утврдува кое физичко лице, директно или индиректно, ја поседува или ја контролира компанијата. Затоа, податоците треба да се подготват внимателно и да ја одразуваат реалната состојба, а не само формалниот упис во основачките акти.

Кој поднесува пријава за вистински сопственик?

За субјектот кој има обврска за упис, пријавата ја поднесува законскиот застапник, односно управителот или друго лице запишано како овластен претставник на правното лице. Во пракса, поднесувањето може да го изврши и лице кое е соодветно овластено од законскиот застапник, согласно важечките правила и пристапот до електронскиот систем на Централниот регистар.

Тоа значи дека сметководител, адвокат, консултант или друг административен соработник може технички да ја подготви и поднесе пријавата ако е овластен за тоа. Сепак, одговорноста за точноста на доставените податоци останува кај субјектот и неговото одговорно лице. Овластувањето не значи дека управителот може да ја префрли обврската да провери кој навистина ја контролира компанијата.

Кај друштво со еден сопственик, ситуацијата најчесто е едноставна: физичкото лице кое го поседува уделот обично е и вистински сопственик. Кај друштва со повеќе содружници, странски правни лица, поврзани компании или договорени права на контрола, утврдувањето бара подетална анализа.

Кој се смета за вистински сопственик?

Вистински сопственик е физичко лице кое во крајна линија поседува или контролира правно лице. Контролата може да произлегува од директно сопствеништво на удели, индиректно учество преку други компании, право на глас, право на назначување управување или друг начин на фактичко влијание врз одлуките.

Не секој управител автоматски е вистински сопственик. Управителот може да има оперативно овластување да ја води компанијата, а да нема сопственички удел или крајна контрола. Од друга страна, лице кое не е управител може да биде вистински сопственик ако преку удели или други права ја контролира компанијата.

На пример, ако физичко лице поседува 100% од македонско друштво, кое потоа поседува 60% од друго друштво, истото физичко лице може да биде вистински сопственик и на второто друштво преку индиректно сопствеништво. Токму кај ваквите структури не е доволно да се запре анализата кај првата компанија во синџирот на сопственост.

Кога се поднесува пријавата?

Податоците за вистинскиот сопственик се пријавуваат при основање на субјектот што има таква обврска, како и при секоја промена што влијае врз веќе внесените податоци. Роковите се законски определени и вообичаено бараат брза реакција, поради што не е добро измените во сопственичката структура да се оставаат за подоцна.

Промена може да настане со продажба или пренос на удел, влез на нов содружник, наследување, реорганизација, промена во странско матично друштво или престанок на право што овозможувало контрола. Во одредени случаи, промената на управител сама по себе нема да значи промена на вистинскиот сопственик. Но ако новиот управител добива суштински права на контрола во структура каде не може да се утврди сопственик по друг основ, потребна е дополнителна проверка.

Најсигурен пристап е секоја корпоративна промена да се разгледа истовремено од два аспекта: што се менува во Централниот регистар и дали промената влијае врз податоците во Регистарот на вистински сопственици. Така се избегнува ситуација во која основачкиот акт е ажуриран, а податоците за вистинскиот сопственик останале стари.

Податоци што треба да се проверат пред поднесување

Пред поднесување, одговорното лице треба да ја потврди сопственичката и контролната структура до физичките лица во нејзиниот краен дел. Не е доволно само да се преземе податок од трговски регистар ако зад сопственикот стои друго правно лице.

Вообичаено се проверуваат следните податоци и документи:

• лични податоци и идентификациски податоци на вистинскиот сопственик;
• основот по кој лицето се смета за вистински сопственик – директна или индиректна сопственост, право на глас или друг облик на контрола;
• процентот на сопственичко учество или обемот на контролните права;
• основачки акти, изводи, договори за пренос на удели и друга документација што ја потврдува структурата.

Документите треба да бидат усогласени меѓусебно. Ако договорот за пренос на удел е потпишан, но промената сè уште не е спроведена во релевантните регистри, потребно е внимателно да се утврди која состојба важи во моментот на пријавување и дали постои дополнителна обврска по завршување на регистрацијата.

Поднесување преку овластено лице: што треба да знаете

Многу мали и средни компании немаат внатрешен правен или административен тим. Затоа е практично подготовката на податоците и електронското поднесување да ги изврши надворешен професионален соработник. Ова заштедува време, особено кога паралелно се врши основање компанија, промена на содружници или усогласување на повеќе корпоративни документи.

Сепак, надворешниот соработник не треба самостојно да претпоставува кој е вистински сопственик. Управителот и сопствениците треба да обезбедат точни информации за целата структура, вклучувајќи ги и договорите или околностите што не се видливи од основниот извод на компанијата. Професионалната поддршка е најкорисна кога информациите се доставени навреме и кога има јасен контакт со лицето што ги носи одлуките.

Најчести грешки при пријавување

Најчеста грешка е како вистински сопственик да се пријави само управителот, без анализа на сопственоста и контролата. Друга честа грешка е да не се пријави промена по пренос на удели, особено кога компанијата има повеќе содружници или странски сопственик.

Проблем создава и користењето стари лични податоци, непроверени проценти на сопственост или неусогласеност меѓу основачкиот акт, договорите и регистарските податоци. Кај групации, ризикот е уште поголем ако се пријави локалното друштво како краен сопственик, наместо физичкото лице кое се наоѓа на крајот од сопственичкиот синџир.

Ако структурата е сложена, подобро е прво да се изработи јасна шема на сопственост и контрола, па потоа да се поднесуваат податоците. Тоа е побрзо и посигурно отколку подоцна да се вршат корекции.

Точната пријава за вистински сопственик е дел од уреденото управување со компанијата. Со навремена проверка при секоја сопственичка или статусна промена, управителот го намалува ризикот од пропусти и обезбедува деловната документација да ја следи реалната состојба. За компании што сакаат сигурна административна поддршка, AKAUNT GRUP може да помогне во координација на документацијата и навремено исполнување на обврските.