Данок на дивиденда: обврски за фирмите

Исплатата на добивка до сопствениците не е само одлука за тоа колкав износ ќе се префрли на нивните сметки. Данок на дивиденда носи конкретни обврски за друштвото: правилно да ја утврди добивката расположлива за распределба, да донесе соодветна одлука, да го пресмета данокот и навреме да ги поднесе потребните пријави и уплати.

Кај малите и средните компании, грешките најчесто не настануваат во самата пресметка на стапката. Проблемот обично е во редоследот на постапките: дивиденда се исплаќа пред да се затвори годината, се користи бруто-износот без да се планира задржаниот данок или се превидува дека примателот е нерезидент. Затоа исплатата треба да се подготви како даночна и правна постапка, а не како обичен банкарски налог.

Што претставува данок на дивиденда

Дивидендата е дел од добивката што друштвото ја распределува на своите содружници или акционери врз основа на нивниот удел или акции. Таа не е плата, не е хонорар и не е поврат на заем. Токму затоа има посебен даночен третман.

За физички лица – резиденти на Северна Македонија, приходот од дивиденда вообичаено се оданочува со персонален данок на доход по стапка од 10%. Данокот го пресметува, задржува и уплатува исплатувачот, односно самото друштво што ја исплаќа дивидендата. Сопственикот прима нето-износ, а фирмата има обврска правилно да го евидентира бруто-износот, задржаниот данок и исплатата.

Важно е да се разликува данокот на добивка од данокот на дивиденда. Данокот на добивка се однесува на резултатот што го остварило друштвото. Данокот на дивиденда се јавува во моментот кога дел од веќе расположливата добивка се распределува на сопствениците. Фактот дека фирмата претходно платила данок на добивка не ја отстранува обврската за даночен третман при исплата на дивиденда.

Кога фирмата може да исплати дивиденда

Основата за исплата е добивка што може законски да се распределува. Во пракса, тоа најчесто значи дека годишната сметка е составена, финансискиот резултат е утврден и надлежниот орган на друштвото донел одлука за распределба на добивката.

Пред да се донесе одлука, потребно е да се провери дали друштвото има непокриени загуби од претходни години, ограничувања утврдени со закон, основачки акт или статут, како и други обврски што влијаат на износот кој може да се распореди. Не секоја сметководствено прикажана добивка автоматски е слободна за исплата.

Одлуката за распределба треба јасно да го содржи износот на дивидендата, периодот од кој потекнува добивката, лицата што имаат право на исплата и начинот на распределба. Овој документ е важен и за даночната евиденција и за докажување на основот на исплатата при евентуална контрола.

Исплатата на меѓудивиденда бара дополнително внимание. Таа не треба да се врши само затоа што на фирмата моментално ѝ се достапни средства на сметка. Потребно е да постои соодветна финансиска основа, да се исполнети законските услови и да се процени дали исплатата ќе ја наруши ликвидноста на друштвото.

Како се пресметува данокот на дивиденда

Вообичаено, данокот се пресметува на бруто-износот на дивидендата. Ако собранието донесе одлука за дивиденда од 500.000 денари за физичко лице – резидент, пресметката изгледа вака:

• Бруто дивиденда: 500.000 денари
• Персонален данок на доход од 10%: 50.000 денари
• Нето-износ за исплата на сопственикот: 450.000 денари

Фирмата не треба да исплати 500.000 денари на сопственикот и потоа од свои средства да уплати дополнителни 50.000 денари данок, освен ако одлуката и пресметката не се поставени поинаку. Во таков случај, реалниот трошок на друштвото и даночната основа може да се променат. Затоа е важно уште во одлуката да биде јасно дали наведениот износ е бруто дивиденда или нето-износ што треба да го прими содружникот.

Кога е договорен нето-износ, потребна е брутирана пресметка. На пример, за сопственикот да прими нето 450.000 денари, бруто дивидендата при стапка од 10% изнесува 500.000 денари. Ваквите ситуации често создаваат разлика меѓу очекуваната и реалната обврска, особено кога одлуката е донесена без претходна сметководствена проверка.

Пријава, уплата и сметководствена евиденција

Исплатувачот има обврска да ја подготви и достави соодветната електронска пресметка до Управата за јавни приходи, да го задржи пресметаниот данок и да го уплати во законскиот рок. Роковите зависат од видот на приходот и важечките даночни правила, па не треба да се претпоставува дека е доволно данокот да се уплати кога ќе биде удобно за фирмата.

Практично правило е: даночната пресметка, податоците за примателот, налогот за исплата на нето дивиденда и налогот за уплата на данокот треба да се подготват како една целина. Така се избегнува ситуација во која дивидендата е веќе исплатена, а потоа се бара дополнителна документација или се утврдува дека е применет погрешен третман.

Во сметководството, обврската кон содружниците и обврската за данок треба да се евидентираат одделно. Банкарскиот извод сам по себе не е доволен доказ за правилна распределба на добивка. Потребни се одлука, пресметка, даночна документација и соодветни книжења што ќе ја следат трансакцијата од утврдената добивка до конечната исплата.

Исплата на дивиденда на нерезиденти

Кога примателот на дивиденда е нерезидент, анализата е посложена. Даночниот третман зависи од тоа дали примателот е физичко или правно лице, од неговата даночна резидентност и од постоењето договор за одбегнување на двојно оданочување меѓу Северна Македонија и државата на резидентност.

Договорот може да предвиди поинаква стапка или услови за примена на повластен третман. Но повластената стапка не се применува автоматски. Пред исплатата треба да се обезбедат валидни докази за даночна резидентност и да се проверат конкретните услови. Ако документацијата недостасува или не е соодветна, фирмата може да се изложи на дополнителна даночна обврска, камата и санкции.

Посебно внимание е потребно и кога дивидендата се исплаќа на поврзано лице во странство. Иако дивидендата не е исто што и услуга или надомест, целокупната документација мора да покажува јасен основ, правилно донесена одлука и транспарентен тек на средствата.

Најчести грешки што создаваат ризик

Првата грешка е исплата без формална одлука за распределба на добивката. Втората е мешање на дивидендата со лични подигања на сопственикот, позајмици или исплата на плата. Овие трансакции имаат различна правна и даночна основа и не треба да се евидентираат според тоа што во моментот изгледа наједноставно.

Честа грешка е и пресметка на данокот врз нето-износ, без брутирање, како и доцнење со даночната пријава и уплатата. Кај компании со повеќе содружници, дополнителен ризик е распределбата да не биде во согласност со уделите или со договорените права на содружниците.

Не треба да се занемари ниту ликвидноста. Дивидендата е исплата од добивка, но парите излегуваат од тековната сметка. Пред исплата, менаџментот треба да провери дали ќе останат доволно средства за плати, добавувачи, ДДВ, кредити и редовни оперативни трошоци. Даночно исправна исплата што ја загрозува дневната работа на фирмата ретко е добра деловна одлука.

Практичен пристап пред исплата

Најсигурен пристап е исплатата да се планира пред да се донесе одлуката, а не откако средствата ќе се префрлат. Потребно е да се усогласат финансиските извештаи, состојбата на добивката од претходни години, даночниот статус на секој примател и расположливите парични средства.

Потоа се подготвува одлуката за распределба, се прави бруто и нето пресметка, се проверуваат роковите за пријавување и уплата и се обезбедува комплетна документација. Кај исплати кон нерезиденти, проверката на договорите за двојно оданочување и доказите за резидентност треба да започне порано, бидејќи токму таму најчесто се појавуваат застои.

За сопствениците, дивидендата е резултат на успешното работење. За фирмата, таа е обврска што треба да биде документирана, даночно точна и финансиски одржлива. Навремената проверка со сметководствен и даночен советник му дава на менаџментот сигурност дека добивката ќе биде исплатена без непотребен ризик и без последователни корекции.