Дали здружение плаќа данок е прашање што често се поставува уште при основањето. Краткиот одговор е: да, здружението може да има даночни обврски, но не на ист начин и не во ист обем како трговско друштво. Непрофитниот карактер не значи автоматско ослободување од секој данок. Обврските зависат од изворот на приходите, активностите што ги врши здружението, начинот на исплата на лица и неговиот вкупен промет.
За да се избегнат казни, дополнителни пресметки и проблеми при контрола, здружението треба од почеток да води уредна документација и да ги следи роковите за пријавување и плаќање.
Здружението е основано за остварување цели од јавен или заеднички интерес, а не за распределба на добивка меѓу основачите, членовите или органите на управување. Сепак, тоа може да остварува приходи од членарини, донации, грантови, проекти, котизации, услуги, продажба на материјали или организирање настани.
Самото остварување приходи не значи дека секој приход се оданочува како добивка. Во пракса, даночниот третман се оценува според природата на приходот, поврзаноста со статутарните цели и начинот на кој средствата се користат. Клучно е средствата да се употребуваат за целите утврдени во статутот, а не за лична корист на членовите или други поврзани лица.
Кога здружението врши стопанска дејност, како редовно продавање производи или услуги на пазарот, даночната обврска треба да се разгледа особено внимателно. Повремена активност што служи за финансирање на програмските цели не секогаш има ист третман како организирана и континуирана комерцијална дејност. Тука не е доволно само да се погледне називот на здружението – важни се фактичките активности, договорите, фактурите и финансиските текови.
При утврдување на даночната основа, значење имаат и расходите. Трошокот треба да биде документиран, да има деловна или програмска оправданост и да е поврзан со работата на здружението. Исплата без соодветен договор, сметка, налог, одлука или друг веродостоен документ може да биде спорна при даночна контрола.
Најчеста грешка е сите приливи на трансакциската сметка да се третираат исто. Членарината, донацијата, грантот и приходот од продажба имаат различна економска и правна основа. Затоа, уште при приемот на средствата треба да се знае за што се наменети и со кој документ се поткрепени.
Членарината обично се уплаќа врз основа на статутот или одлука на надлежен орган на здружението. Донацијата треба да биде поткрепена со договор, одлука или друг документ од кој се гледа донаторот, износот и намената. Кај проектните грантови, договорот со донаторот често пропишува кои трошоци се прифатливи, колку долго се чува документацијата и каков извештај се доставува.
Приходот од продажба бара уште поголема дисциплина. Ако здружението наплатува обука, билет, публикација, услуга или друг производ, треба да има јасни правила за наплата, соодветен сметководствен документ и евиденција на поврзаните расходи. Не е добра практика комерцијалниот приход да се прикажува како донација само затоа што средствата подоцна ќе се користат за добра цел.
Непрофитниот статус сам по себе не го исклучува ДДВ. Ако здружението врши промет на добра или услуги што влегуваат во системот на ДДВ и ги исполни законските услови за регистрација, може да настане обврска за ДДВ регистрација, издавање соодветни документи, поднесување пријави и плаќање данок.
Особено внимание е потребно кога здружението остварува приход од котизации за настани, обуки со надомест, изнајмување простор, продажба на промотивни материјали или услуги кон правни лица. Не секоја активност има идентичен ДДВ третман. Зависи од тоа што точно се испорачува, кому, каде е местото на промет и дали постои законско ослободување за конкретната услуга.
Практичниот ризик е јасен: ако здружението подолго време врши оданочив промет, а не го следи прагот и условите за регистрација, обврската може да се утврди дополнително. Тоа носи данок, камата и можни прекршочни последици. Затоа прометот треба да се следи месечно, а не само при подготовка на годишните извештаи.
Здружението што ангажира лица има обврски како исплатувач. Ова важи за вработени, лица ангажирани со договор, членови на проектен тим, предавачи, експерти и други физички лица што примаат надомест.
За плата се пресметуваат и уплаќаат соодветните даноци и придонеси, со поднесување на пропишаните пресметки. Кај хонорарите и другите видови доход, третманот зависи од видот на договорот и статусот на примателот. Не е доволно исплатата да се означи како „надомест за трошоци“ ако фактички претставува надомест за извршена работа.
Патните и дневните трошоци исто така мора да бидат уредно оправдани. Потребни се налог за службено патување, сметки, извештај или друга документација, во зависност од конкретниот трошок. Исплати во готово без јасна основа создаваат ризик и за здружението и за одговорното лице.
Покрај данокот на добивка, ДДВ и обврските при исплата на физички лица, здружението може да има и други јавни давачки. На пример, ако поседува недвижен имот, може да има обврски кон општината поврзани со данок на имот. Ако увезува опрема или материјали, треба да се провери царинскиот и даночниот третман. Ако користи возила, простор или друга опрема, потребна е соодветна евиденција за нивното користење и трошоците.
Здружението има и обврски за финансиско известување и водење деловни книги согласно прописите што важат за непрофитните организации. Годишниот извештај не треба да се гледа како формалност. Тој треба да биде усогласен со банкарските изводи, договорите, проектните извештаи, фактурите, благајничката документација и одлуките на органите на здружението.
Најсигурниот пристап е уште при основањето да се одвојат програмските активности од евентуалните стопански активности. Статутот треба јасно да ги дефинира целите и дејностите, а секој приход да има препознатлива основа. За поголеми проекти корисно е да се води посебна аналитика по проект, донатор или активност, бидејќи така полесно се следи дали средствата се трошат во согласност со одобрениот буџет.
Добрата евиденција не значи само архивирање фактури. Таа значи навремено книжење, усогласување на банкарска сметка, контрола на обврските кон ангажирани лица и проверка дали постои потреба од даночна регистрација или пријава. Кога документацијата се средува еднаш годишно, најчесто веќе е доцна за корекција без дополнителен ризик.
Пред да започне продажба на услуги, поголема кампања за собирање средства или исплата на проектни хонорари, здружението треба да направи кратка даночна проверка. Таа проверка чини значително помалку од исправување на погрешно пресметан данок или неподнесена пријава.
Даночниот третман на здружението зависи од конкретните факти, а прописите и праговите може да се менуваат. Затоа, најдобрата деловна одлука е секоја нова активност со приход или исплата да се постави правилно пред да се реализира. Така здружението го задржува фокусот на својата мисија, а финансиското работење останува точно, навремено и усогласено.
Наплата на побарувања со јасни рокови, точна документација и навремени постапки што ја штитат ликвидноста…
Дознајте како се пресметува нето плата во Македонија: придонеси, персонален данок, лично ослободување и практичен…
Најдобри сметководствени извештаи за менаџери даваат јасна слика за приходи, трошоци, ликвидност и обврски за…
Кој може да биде управител во македонска компанија? Проверете ги условите, ограничувањата, постапката за именување…
Пример даночен инспекциски надзор: документи, рокови и постапки што му помагаат на вашиот бизнис да…
Практичен водич за евиденција на залихи: поставете точни постапки, намалете отстапувања и обезбедете усогласени деловни…