Готовински тек и контрола на ликвидноста

За компанија што има редовни нарачки, издадени фактури и планиран раст, најнепријатниот момент е кога на денот на исплата нема доволно средства на сметката. Токму затоа готовинскиот тек не е само сметководствен извештај, туку практична контрола на способноста на фирмата да работи без застои, доцнења и непотребни задолжувања.

Добивката и расположливите пари не се иста работа. Компанијата може да прикаже добивка во пресметките, а сепак да нема средства за плата, закупнина, добавувач или даночна обврска. Разликата најчесто настанува кога продажбата е направена на одложено плаќање, кога залихите се зголемени или кога обврските доспеваат пред да се наплатат побарувањата.

Што покажува готовинскиот тек

Готовински тек е движењето на парите што реално влегуваат и излегуваат од компанијата во определен период. Тој дава одговор на едноставно, но клучно прашање: дали фирмата ќе има доволно ликвидни средства за навремено подмирување на обврските?

Приливите најчесто доаѓаат од наплата на фактури, продажба во готово, аванси од купувачи, кредити, позајмици или дополнителни вложувања од сопствениците. Одливите ги вклучуваат набавките, платите, придонесите, даноците, закупнината, режиските трошоци, ратите за кредити и исплатите кон добавувачите.

Кога приливите се поголеми од одливите, компанијата создава позитивен паричен резултат за периодот. Кога одливите се поголеми, се создава притисок врз ликвидноста. Тоа не мора секогаш да значи лошо работење. На пример, инвестиција во опрема или сезонско создавање залиха може привремено да го намали расположливиот износ. Проблем настанува ако таквата состојба не е планирана и нема обезбеден извор за финансирање.

Зошто профитабилна фирма може да има недостиг од пари

Најчестиот ризик е продажба со долг рок на плаќање. Фактурата е евидентирана како приход, но средствата сè уште не се на сметката. Ако во меѓувреме треба да се платат плати, ДДВ, придонеси и добавувачи, фирмата може да се најде во недостиг од готовина и покрај добрата продажба.

Слична состојба се јавува кај трговските компании што вложуваат значителни средства во залихи. Стоката може да има добра продажна вредност, но додека не се продаде и наплати, не ги покрива тековните обврски. Кај производствените фирми, периодот е уште подолг: пари се вложуваат во материјали, производство, складирање и испорака пред купувачот да ја изврши уплатата.

Кај услужните дејности, проблемот често е различен. Трошокот за вработени и надворешни соработници е редовен, додека наплатата од клиентите зависи од одобрување на извештаи, завршени фази на проект или договорен рок. Затоа секој бизнис треба да го следи сопствениот циклус на наплата, а не да се потпира само на вкупниот износ на издадени фактури.

Како да го планирате готовинскиот тек

Практичното планирање започнува со временска рамка. За повеќето мали и средни компании корисен е месечен план со неделна контрола на состојбата. Компанија со поголем број дневни трансакции, нестабилна наплата или сезонско работење може да има потреба од неделно, па и дневно следење.

Во планот прво се внесува почетната состојба на деловната сметка и во благајната. Потоа се наведуваат очекуваните приливи според реалните датуми на наплата, а не според датумите на издавање на фактурите. Ако купувач редовно доцни, планирањето треба да го одрази неговото реално однесување, а не договорениот рок на хартија.

Следниот чекор е распоредување на одливите. Платите, придонесите, даночните обврски, закупнината, кредитните рати и договорените плаќања кон добавувачи треба да се внесат со точниот датум на доспевање. Потребно е да се предвидат и повремени трошоци, како осигурување, лиценци, одржување, годишни надоместоци или набавка на опрема.

Разликата меѓу очекуваните приливи и одливи ја покажува состојбата на крајот на секој период. Така, сопственикот не дознава за проблемот кога сметката веќе е празна, туку неколку недели однапред. Тоа остава време за наплата на побарување, договор со добавувач, корекција на трошоци или обезбедување краткорочно финансирање.

Не планирајте со оптимистички претпоставки

Во планот е разумно да се користат конзервативни проценки. Не секоја фактура ќе биде платена на денот на доспевање, ниту секоја очекувана продажба ќе се реализира во истиот месец. Особено кај нови компании, подобро е да се планира со подолг период на наплата и да се одвои резерва за непредвидени трошоци.

Резервата не е неактивен капитал без намена. Таа е заштита за редовно работење. Нејзиниот соодветен износ зависи од дејноста, фиксните месечни трошоци, зависноста од неколку големи купувачи и можноста за брза наплата. Фирма со стабилни месечни договори има поинаков ризик од фирма што работи со сезонски продажби или јавни набавки.

Наплатата е дел од финансиската дисциплина

Контролата на побарувањата има директно влијание врз ликвидноста. Издадена фактура не значи и наплатена фактура. Потребна е јасна евиденција за тоа кој клиент должи, од кога, во кој износ и дали постои договорена динамика на плаќање.

Добра пракса е фактурите да се издаваат веднаш по испораката или завршената услуга, со прецизен рок на плаќање. Потсетувањето пред и по рокот треба да биде деловно, навремено и доследно. Кај поголеми или подолги проекти, авансно плаќање или наплата по фази може значително да го намали притисокот врз готовинскиот тек.

Не е секогаш правилно да се одбие клиент што бара подолг рок. Ако станува збор за сигурен купувач и договорот носи стабилен обем на работа, подолгиот рок може да биде оправдан. Но, таквата одлука треба да биде вклучена во планот за ликвидност, а не да се прифати без пресметка на последиците.

Даночните обврски бараат навремена подготовка

Даноците и придонесите не се трошок што може да се остави за моментот кога ќе доспеат. Средствата за овие обврски треба да се предвидат во готовинскиот план уште при пресметката на платите, прометот и другите основи за оданочување.

Особено внимание бара ДДВ. Фирма може да има обврска за ДДВ врз основа на издадени фактури, а наплатата од купувачите да доцни. Затоа е потребна координација меѓу продажбата, наплатата и сметководствената евиденција. Навремените податоци овозможуваат да се знае што претстои и да се избегнат доцнења, камати и дополнителни трошоци.

Кога е потребна стручна поддршка

Сопственикот не мора самостојно да подготвува сложени финансиски проекции, но мора да има јасна слика за обврските и расположливите средства. Тука сметководствената поддршка има поширока улога од евидентирање на документи. Точната и навремена евиденција создава основа за реални податоци за побарувањата, обврските, даноците, платите и трошоците.

За фирми што растат, имаат повеќе добавувачи, работат со залихи или се соочуваат со чести доцнења во наплатата, редовната анализа на ликвидноста може да спречи сериозни оперативни проблеми. AKAUNT GRUP обезбедува сметководствена и даночна поддршка насочена кон точни информации и навремени деловни одлуки.

Најдобар момент да се уреди готовинскиот тек не е кога ќе се појави неплатена обврска, туку додека компанијата има избор. Редовното следење носи помирно работење, подобри преговори и простор сопственикот да се посвети на развојот на бизнисот.